Andrzej Titkow
Andrzej Titkow
02.12.2016 17 groszy

Przechodzień 1984

Przechodzień 1984

Tadeusz Konwicki na spotkaniu z czytelnikami w "Czytelniku" 2009 r. Fot. PAP

Po wydaniu w drugim obiegu” powieści Mała apokalipsa” Tadeusz Konwicki został umieszczony na wszystkich możliwych listach proskrypcyjnych i stał się jedną z najbardziej słynnych non person” tego upajającego okresu rozkwitu PRL. Na cud zakrawa zatem, że całkiem niespodziewanie, do tego jeszcze właśnie w orwellowskim roku 1984, udało mi się zrealizować film dokumentalny Przechodzień”, którego protagonistą był autor owej zakazanej książki.

Pamięć ludzka jest, jak wiadomo, zawodna. Nie jestem zatem całkowicie pewny przebiegu tych odległych w czasie zdarzeń. Prawdopodobnie wczesną wiosną 1984 roku na dziedzińcu Wytwórni Filmów Dokumentalnych w Warszawie spotkałem dwóch zaciekle dyskutujących kolegów. Już z daleka usłyszałem, że rozmawiają o filmie, którego bohaterem ma być Tadeusz Konwicki. Jednym z rozmówców był Tomasz Miernowski, ówczesny dyrektor Studia Filmowego im. Karola Irzykowskiego. Drugiego rozmówcy już dzisiaj nie pamiętam. Podszedłem do nich, przywitałem się i włączyłem do rozmowy. Okazało się, że dwaj młodzi filmowcy postanowili zrobić film dokumentalny o autorze Małej apokalipsy”, ale on, po rozmowie z nimi, nie zaakceptował przedstawionej przez nich koncepcji. Moi rozmówcy, poważnie zatroskani, zastanawiali się nad tym, kto mógłby ten film zrobić.

Tadeusza Konwickiego znałem od wielu lat. Wielbiłem jego książki i filmy. Od dawna marzyłem też, by zrobić o nim film, ale, mimo iż miałem dość bogatą wyobraźnię, nie przyszło mi do głowy, by taki temat zaproponować moim przełożonym w WFD, bo było dla mnie jasne, że się na to nie zgodzą. Było bardzo prawdopodobne, że Konwicki zaakceptuje zarówno mnie jako reżysera, jak również moją koncepcję filmu o nim. Nie pamiętam dokładnie, czy jeszcze na tym podwórku, czy może kilka dni lub tygodni później, zapadła decyzja, że autorem filmu o Tadeuszu Konwickim będę ja. Aby wyjaśnić, jak to się stało, że możliwa okazała się realizacja tego filmu w roku 1984, należy pokrótce choćby powiedzieć, czym było wspomniane już Studio Filmowe imienia Karola Irzykowskiego.

Zostało ono powołane do życia z inicjatywy młodych filmowców latem roku 1981, na gruncie intensywnych przemian, związanych z narodzinami Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego Solidarność”. Była to instytucja wymyślona przez środowisko filmowe, ale zaakceptowana przez władze, jako swoisty wentyl bezpieczeństwa”. Młode studio rządziło się prawami nieco odmiennymi od tych, które obowiązywały w innych instytucjach filmowych i miało znacznie większy margines swobody. Studio realizowało zarówno filmy fabularne, jak i dokumentalne, pełno- i krótkometrażowe.

Kierownictwo Studia, podobnie jak szefowie innych placówek filmowych, miało obowiązek zatwierdzenia scenariusza w Naczelnym Zarządzie Kinematografii, ale dotyczyło to jedynie filmów fabularnych. Projekt filmu dokumentalnego o niepokornym pisarzu był całkiem świadomą próbą oszukania władz socjalistycznej kinematografii, w ramach obowiązujących przepisów. Koledzy ze Studia skorzystali z przysługujących im uprawnień i, bez zatwierdzania scenariusza w NZK, skierowali film do produkcji. Podjęli, rzecz prosta, pewne ryzyko, że film, który w ten sposób powstanie, może zostać odłożony na półkę. Nie mieliśmy wątpliwości, że jest to nader prawdopodobne, jednak wszyscy uznaliśmy, że warto spróbować, bo gra jest warta świeczki.

Gdy już było jasne, że film będzie produkowany, przystąpiłem energicznie do dokumentacji. Przede wszystkim postanowiłem ponownie przeczytać wszystkie książki i zobaczyć wszystkie filmy przyszłego protagonisty mego filmu. Nie będę ukrywał, że weryfikacja moich młodzieńczych zauroczeń okazała się bolesna. Po latach niektóre moje dawne zachwyty nie były już tak oczywiste i nieco przybladły. Ale nie miało to większego znaczenia. Nadal byłem zainteresowany Tadeuszem Konwickim - jako człowiekiem i artystą, i chciałem zmierzyć się z opowieścią o jego skomplikowanej biografii.

Pozostało 23 minuty lektury.

By otrzymać 2 zł na start i przeczytać cały artykuł, załóż konto w portalu Webnalist.

Masz już konto? Zaloguj się

Za przeczytane artykuły
płacisz grosze
Dostajesz 2 zł na przeczytanie
kilkunastu tekstów
Oddajemy pieniądze, jeśli tekst Cię rozczarował
Oplaty za teksty są wynagrodzeniem autorów

Już teraz publikuje u nas ponad 30 autorów.
Ta liczba ciągle się powiększa

Michał Matys - Autor Webnalist Michał Matys
Jacek Dehnel - Autor Webnalist Jacek Dehnel
Karol W. Małcużyński - Autor Webnalist Karol W. Małcużyński
Michał Okoński - Autor Webnalist Michał Okoński
Paweł Wimmer - Autor Webnalist Paweł Wimmer
Andrzej Bober - Autor Webnalist Andrzej Bober
Andrzej Fedorowicz - Autor Webnalist Andrzej Fedorowicz
Katarzyna Bzowska - Autor Webnalist Katarzyna Bzowska
Piotr Ibrahim Kalwas - Autor Webnalist Piotr Ibrahim Kalwas
Paweł Spodenkiewicz - Autor Webnalist Paweł Spodenkiewicz
Emilia Stankiewicz - Autor Webnalist Emilia Stankiewicz
Konstanty Gebert - Autor Webnalist Konstanty Gebert
Robert Bogdański - Autor Webnalist Robert Bogdański
Andrzej Titkow - Autor Webnalist Andrzej Titkow
Karolina Apiecionek - Autor Webnalist Karolina Apiecionek
Witold Janczys - Autor Webnalist Witold Janczys
Marzenna Nowakowska - Autor Webnalist Marzenna Nowakowska
Irena Fedorowicz - Autor Webnalist Irena Fedorowicz
Aneta Radziejowska - Autor Webnalist Aneta Radziejowska
Alina Białkowska-Gużyńska - Autor Webnalist Alina Białkowska-Gużyńska
Andrzej Hennel - Autor Webnalist Andrzej Hennel
Awa Miśkiewicz - Autor Webnalist Awa Miśkiewicz
Antoni Pawlak - Autor Webnalist Antoni Pawlak
Tomasz Matkowski - Autor Webnalist Tomasz Matkowski
Krzysztof Iszkowski - Autor Webnalist Krzysztof Iszkowski
Paweł Adam Nassalski - Autor Webnalist Paweł Adam Nassalski
Piotr Piętak - Autor Webnalist Piotr Piętak
Rafał Szymczak - Autor Webnalist Rafał Szymczak
Mateusz Mazzini - Autor Webnalist Mateusz Mazzini
Witold Repetowicz - Autor Webnalist Witold Repetowicz
Agnieszka Janas - Autor Webnalist Agnieszka Janas
Andrzej Walentek - Autor Webnalist Andrzej Walentek
Andrzej Godlewski - Autor Webnalist Andrzej Godlewski
Dorota Rusek - Autor Webnalist Dorota Rusek
Piotr Stankiewicz - Autor Webnalist Piotr Stankiewicz
Bartosz Klimas - Autor Webnalist Bartosz Klimas
Antoni Styrczula - Autor Webnalist Antoni Styrczula
AKCENT - Autor Webnalist AKCENT
Anna Hall - Autor Webnalist Anna Hall
Webnalist icon Czytając nasze teksty, wspierasz znakomitych autorów.
Webnalist

Drogi Czytelniku, droga Czytelniczko...

jeśli dotarliście do tego miejsca, to znaczy że pasujecie do naszej społeczności ludzi, którzy potrafią docenić wartościowe teksty. Jesteśmy na początku naszej drogi, ale wierzymy, że wspólnie zrobimy coś dobrego dla dziennikarstwa w Polsce.

Webnalist
Dołącz do społeczności zwolenników dobrego dziennikarstwa.